ADR Tünel Kategorileri (A–E) ve Tünel Kısıtlama Kodları Rehberi
Bu yazıda 10 başlık
- ADR tünel kategorileri A–E ne anlama geliyor?
- Tünel kategorisini yolda nasıl anlarsın?
- Yükünün tünel kodu nerede yazar?
- Tünel kodu nasıl okunur?
- Küçük miktarlar ve sınırlı miktarlar tünele takılır mı?
- Avrupa’da sık geçilen tüneller hangi kategoride?
- Kurala uymazsan ne olur?
- ADR’li rotayı nasıl planlıyorum?
- Önemli not
- Kaynaklar
ADR’li tank konteyner taşırken rotayı planlarken ilk baktığım şeylerden biri yükün tünel kodu. Navigasyon seni en kısa yoldan götürmek ister. Ama o yol yükünün giremeyeceği bir tünelden geçiyorsa ya girişte geri dönersin ya da ceza yersin. Bu yazıda tünel kategorilerini, kodun evrakta nerede yazdığını, nasıl okunduğunu ve sık geçtiğimiz tünellerin durumunu topladım.
Kısa cevap: ADR, karayolu tünellerini tehlike düzeyine göre A’dan E’ye beş kategoriye ayırır: A’da kısıt yok, E’de neredeyse bütün tehlikeli maddeler yasak. Yükünün tünel kısıtlama kodu ADR Tablo A’nın 15. sütununda ve taşıma evrakında parantez içinde yazar. Kod, hangi harfli tünele giremeyeceğini söyler; eğik çizgili kodlarda soldaki harf tankla taşımada geçerlidir.
ADR tünel kategorileri A–E ne anlama geliyor?
ADR’nin 1.9.5 bölümü, tünel içindeki üç büyük tehlikeyi esas alıyor: patlama, zehirli gaz ya da buhar yayılması ve büyük yangın. Her ülkenin yetkili makamı kendi tünellerini bu risklere göre bir kategoriye yerleştiriyor. Kategori harfi büyüdükçe kısıt da artıyor.
| Kategori | Ne kısıtlanır? |
|---|---|
| A | Tehlikeli madde için kısıt yok. |
| B | Çok büyük patlamaya yol açabilecek maddeler. |
| C | B’dekiler + büyük patlama ya da büyük zehirli madde salınımı riski olanlar. |
| D | C’dekiler + büyük yangına yol açabilecek maddeler. |
| E | Tehlikesi çok sınırlı beş madde (UN 2919, 3291, 3331, 3359, 3373) dışındaki tüm tehlikeli maddeler. |
Tünel kategorisini yolda nasıl anlarsın?
Kısıtlı bir tünelin öncesinde, tehlikeli madde taşıyan araçlara yasak levhası bulunur: kırmızı çerçeveli yuvarlak levha, içinde turuncu plaka resmi. Altındaki ek levhada tünelin kategori harfi (B, C, D ya da E) yazar. Almanya’da bu, 261 numaralı trafik işareti ve harfli ek levha olarak uygulanıyor. A kategorisindeki tünellerde böyle bir levha yoktur.
Bazı tünellerde kategori saate göre değişiyor. Bu durumda ek levhada saat aralığı da yazıyor. Aşağıda Hamburg Elbtunnel örneğini göreceksin.
Yükünün tünel kodu nerede yazar?
İki yerde bakabilirsin:
- ADR Tablo A, 15. sütun: Her UN numarası için üstte taşıma kategorisi (0–4), altında parantez içinde tünel kısıtlama kodu yazar.
- Taşıma evrakı: ADR 5.4.1.1.1 (k) gereği kod, büyük harfle ve parantez içinde yazılır. Örnek: UN 1098 ALLYL ALCOHOL, 6.1 (3), I, (C/D).
Yola çıkmadan önce kısıtlı hiçbir tünelden geçilmeyeceği biliniyorsa kod evrakta yazılmayabilir. Ama rota yolda değişebiliyor; bence kodun yazılı olması her zaman daha güvenli.
Aracında farklı kodlu birden fazla madde varsa bütün yük için en kısıtlayıcı kod geçerlidir. Bir paletteki tek bir ürün bile rotanı değiştirebilir.
Tünel kodu nasıl okunur?
Kodun harfi, “bu harften itibaren yukarısı yasak” demek. D yazıyorsa D ve E tünellerine giremezsin, A, B ve C’den geçebilirsin. (–) yazıyorsa maddeye tünel kısıtı yok.
Eğik çizgili kodlarda iki ayrı kural var. Soldaki harf tankla taşıma için, sağdaki harf diğer taşımalar (paketli yük) için geçerli. D/E kodunda dökme yük de tank gibi sayılıyor. Tank konteyner şoförü olarak benim için önemli olan çoğu zaman soldaki harf.
| Kod | Tankla taşımada yasak tüneller | Paketli taşımada yasak tüneller |
|---|---|---|
| B | B, C, D, E | B, C, D, E |
| B/D | B, C, D, E | D, E |
| B/E | B, C, D, E | E |
| C | C, D, E | C, D, E |
| C/D | C, D, E | D, E |
| C/E | C, D, E | E |
| D | D, E | D, E |
| D/E | D, E (dökme yük dahil) | E |
| E | E | E |
| (–) | Kısıt yok | Kısıt yok |
Örnek: Dizel (UN 1202, III) taşıma evrakında (D/E) koduyla yazılıyor. Tankla taşıyorsan D ve E tünellerine giremezsin. Aynı dizel bidonlarda paketliyse yalnızca E tünelleri yasak. 1. sınıf patlayıcılar için ayrıca net patlayıcı kütleye bağlı B1000C ve C5000D gibi kodlar var. Bu yüklerde firmanın güvenlik danışmanına mutlaka danış.
Boş ama temizlenmemiş tankla ne olur?
Tank boşaldı diye kurallar bitmiyor. Temizlenmemiş tankın evrakında son yük yazılır, tünel kodu da onunla birlikte gelir. Örneğin: boş tank konteyner, son yük: UN 1202 …, 3, III, (D/E). Almanya’daki Frankfurt Sanayi ve Ticaret Odası’nın rehberi de bu kuralların boş, temizlenmemiş tanklı araçlar için aynen geçerli olduğunu yazıyor. Yani tank yıkanıp temizlenene kadar dolu tank gibi rota planla.
Küçük miktarlar ve sınırlı miktarlar tünele takılır mı?
ADR 8.6.3.3’e göre 1.1.3 kapsamındaki muafiyetlerle taşınan tehlikeli maddeler tünel kısıtına tabi değil. Bu kapsamın içinde iki durum seni ilgilendirir:
- 1.1.3.6 sınırlarının altındaki miktarlar: Taşıma birimindeki toplam miktar tablodaki sınırın altındaysa tünel kısıtı uygulanmıyor. Ama taşıma evrakı yine gerekiyor.
- Sınırlı miktarlar (LQ): Normalde tünele takılmaz. İstisna şu: LQ paketlerinin brüt toplamı 8 tonu geçer ve araç 3.4.13 gereği LQ işaretini taşımak zorunda kalırsa, E kategorisindeki tünellere giremezsin.
Dikkat: Bazı tünellerin kendi kuralları ADR’den sıkı. Mont Blanc bunun en bilinen örneği. Muafiyete güvenmeden önce tünelin kendi kuralına bak.
Avrupa’da sık geçilen tüneller hangi kategoride?
Aşağıdaki tabloya yalnızca işletmecinin ya da ülkenin resmî kaynağında doğrulayabildiğim tünelleri koydum.
| Tünel | Kategori ya da kural | Not |
|---|---|---|
| Mont Blanc (Fransa–İtalya) | E | 1 Temmuz 2020’den beri ADR kapsamındaki tehlikeli madde taşıyan araçlar giremiyor. E’de normalde serbest olan UN numaraları ile UN 3077 ve 3082 de yasak. |
| Fréjus (Fransa–İtalya) | C | İzin verilen tehlikeli madde araçları işletmecinin devriye aracı eşliğinde geçiyor. 2. sınıfın bazı gazları için tankla taşımada istisna var. |
| Fourvière (Lyon, Fransa) | E | Rhône vadisi hattında Lyon’dan geçerken dikkat et. |
| Gotthard karayolu tüneli (A2, İsviçre) | Fiilen kapalı (özel izinle) | Tehlikeli madde demiryoluyla taşınmalı. ASTRA yalnızca zorunlu hâllerde özel izin veriyor; izinle geçen şoför portalda kayıt yaptırıyor. |
| Elbtunnel (A7, Hamburg) | 05:00–23:00 E, diğer saatlerde C | Saat bazlı kısıtın en bilinen örneği. |
| Liefkenshoektunnel (Antwerpen) | A | İşletmecinin sık sorulan sorular sayfasına göre. |
| Westerscheldetunnel (N62, Hollanda) | C | İşletmeciye göre Sluiskiltunnel de C. |
Antwerpen’de Kennedytunnel ne olacak?
Kennedytunnel için resmî bir kategori kaydına ulaşamadım, bu yüzden tabloya koymadım. Sektör haberleri tehlikeli madde taşıyan araçların bu tünele giremediğini ve ADR trafiğinin Liefkenshoek’e yönlendirildiğini yazıyor. Liefkenshoek kapalıyken uzun bir sapma çıkabileceğini hesaba kat ve girişteki levhaya mutlaka bak.
Avusturya’da Tauern ve Arlberg
Avusturya, otoyol tünellerinde ADR’nin A–E harflerini kullanmıyor; kendi yönetmeliğini (BGBl. II Nr. 395/2001) uyguluyor. Bakanlığa göre tüneller uzunluğa göre ikiye ayrılıyor: 1.000–5.000 metre ve 5.000 metre üstü. İlgili araçlar tünele girmeden turuncu uyarı lambasını yakıyor; özellikle tehlikeli yüklerde 5 km’den uzun tünellerde nitelikli refakatçi gerekebiliyor. 1.1.3.6 kapsamındaki taşımalara bu kısıtlar uygulanmıyor. Tauern ve Arlberg’in satırını doğrulayamadığım için tabloya koymadım; bakanlığın güncel tünel listesinden kontrol et. Kış şartları için Alplerde kış sürüşü yazıma da bakabilirsin.
Kurala uymazsan ne olur?
Ceza tutarları ülkeden ülkeye değişiyor, o yüzden burada rakam vermiyorum. Kontrolde yakalanırsan para cezasının yanında aracın durdurulması ve geri çevrilmesi de var. Bu da saatlerce kayıp ve sürüş süresi hesabının bozulması demek. Asıl risk tabii ki ceza değil: Kategoriler, tünel içinde kaza olursa sonucun felakete dönmemesi için var.
ADR’li rotayı nasıl planlıyorum?
- Evraktaki tünel kodunu kontrol et. Birden fazla madde varsa en kısıtlayıcı kodu esas al.
- Tank mı paketli mi taşıdığına bak. Eğik çizgili kodda hangi harfin sana uyduğunu bu belirler.
- Navigasyonda ADR ya da tehlikeli madde profilini aç. Tünel kodunu, aracın tank olduğunu ve ölçülerini gir.
- Rotadaki tünelleri tek tek kontrol et. Saat bazlı tünellerde varış saatini buna göre ayarla.
- Alternatif rotayı ve yolda duracağın yeri önceden belirle. Fransa’daki hafta sonu yasaklarıyla birleşince işler karışabiliyor; Fransa tır yasakları yazımda bunu anlattım.
Navigasyon haritaları her zaman güncel olmayabilir. Son söz her zaman tünel girişindeki levhada. Belgen ve araç donanımın için ADR sürücü belgesi ve ADR araç ekipman listesi yazılarıma da göz at.
Önemli not
Bu yazı genel bilgi verir, hukuki ya da resmî danışmanlık değildir. Tünel kategorileri ve işletme kuralları değişebiliyor. ADR 2025 hâlâ yürürlükte; bir sonraki baskının 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi bekleniyor. Güncel kategori, tünel girişindeki tabelada ve işletmecinin sitesinde yazar. Yola çıkmadan önce güncel bilgiyi resmî kaynaktan ve firmanın tehlikeli madde güvenlik danışmanından kontrol et.
Kaynaklar
- UNECE: ADR 2025 (1.9.5, 3.2 Tablo A, 5.4.1.1.1, 8.6)
- EUR-Lex: Komisyon Yetki Devrine Dayalı Direktifi (AB) 2025/149
- PIARC Road Tunnels Manual: Tehlikeli madde ve tünel kategorileri
- WKO: Taşıma evrakı metni ve tünel kodu
- IHK Frankfurt: Dizel ve kalorifer yakıtı taşımacılığı
- Bison Futé: Başlıca tüneller ve ADR kategorileri
- Bison Futé: Mont Blanc Tüneli
- Bison Futé: Fréjus Tüneli
- İsviçre Federal Konseyi: Tünellerde tehlikeli madde kısıtları (2014)
- ASTRA: Tünelden tehlikeli madde geçişi için özel izin
- Almanya Ulaştırma Bakanlığı: ADR’ye göre tünel kısıtları (Elbtunnel)
- Avusturya Ulaştırma Bakanlığı: Tunnel Regulations
- Liefkenshoektunnel: Sık sorulan sorular
- Westerscheldetunnel: Transport ve tehlikeli maddeler
Son kontrol: Ekim 2026.
