Kod 95 Nedir? Avrupa’da Mesleki Yeterlilik Rehberi
Bu yazıda 9 başlık
Bana en çok sorulan sorulardan biri: “Abi Kod 95 nedir, ben de alabilir miyim?” Kısaca söylemek gerekirse, Avrupa’da ticari olarak kamyon ya da otobüs kullanmak için ehliyetin yanında mesleki yeterliliğinin de belgelenmesi gerekiyor. Bu belge çoğu ülkede ehliyetin üzerine “95” kodu olarak işleniyor.
Kısa cevap: Kod 95, C/CE ya da D sınıfı ehliyetle ticari taşıma yapan şoförün AB’nin mesleki yeterlilik şartını karşıladığını gösterir. İlk yeterlilik bir kez alınır: 280 saatlik kursla, 140 saatlik hızlandırılmış kursla ya da yalnızca sınavla. Sonra kod her 5 yılda bir 35 saatlik periyodik eğitimle yenilenir.
Kod 95 tam olarak neyi gösterir?
Kuralın dayanağı AB’nin 2022/2561 sayılı Direktifi. Bu direktif, eski 2003/59/AT sayılı direktifin derlenmiş hâli. Kapsamında C1, C1E, C, CE ve D sınıfı ehliyetle ticari taşıma yapan sürücüler var.
Ülke, mesleki yeterliliği tamamlayan sürücünün ehliyetine ilgili sınıfların yanına “95” kodunu işliyor. Kod ehliyete işlenemiyorsa ayrıca bir sürücü niteleme kartı veriliyor. Üye ülkeler bu belgeleri karşılıklı tanıyor. Yani Belçika’da işlenmiş Kod 95 ile Almanya’da ya da Fransa’da da ticari sürüş yapabiliyorsun.
Eğitim konuları güvenli ve ekonomik sürüş, yük güvenliği, sürüş ve dinlenme kuralları, takograf, ilk yardım ve sağlık gibi başlıkları kapsıyor.
İlk yeterliliği nasıl alırsın?
Direktif ülkelere iki yol bırakıyor. Hangisinin uygulandığını yaşadığın ülke belirliyor:
- Kurs ve sınav: 280 saatlik eğitim, içinde en az 20 saat bireysel direksiyon. Sonunda sınav var.
- Hızlandırılmış kurs: 140 saatlik eğitim, içinde en az 10 saat bireysel direksiyon ve sınav.
- Yalnızca sınav: Zorunlu kurs yok. Teorik sınav en az 4 saat, uygulamada en az 90 dakikalık sürüş sınavı ve en az 30 dakikalık uygulama sınavı var.
Yaş sınırı da seçilen yola bağlı. Tam ilk yeterlilikle C/CE için 18, hızlandırılmış yolla 21 yaşından itibaren ticari sürüş yapılabiliyor.
Eski ehliyeti olanlar muaf mı?
Kısmen. C sınıfı ehliyetini bir AB ülkesinde en geç 9 Eylül 2009’da almış olanlar (D sınıfında 9 Eylül 2008) ilk yeterlilikten muaf. Bu “kazanılmış hak” sadece ilk aşamayı kapsıyor. Periyodik eğitim onlar için de zorunlu.
Kod 95 nasıl yenilenir?
Her 5 yılda bir toplam 35 saat periyodik eğitim alman gerekiyor. Eğitim en az 7 saatlik bölümler hâlinde veriliyor. Bir bölüm art arda iki güne yayılabiliyor. Uzaktan eğitimle (e-öğrenme) en fazla 12 saat tamamlanabiliyor.
Periyodik eğitimi, olağan olarak yaşadığın ya da çalıştığın AB ülkesinde alabiliyorsun. Eğitimi tamamlayınca kodun geçerliliği 5 yıl uzuyor. Süresi geçen Kod 95 ile ticari sürüş yapamazsın.
Belçika’da Kod 95 (vakbekwaamheid) nasıl işliyor?
Belçika’da konuya “vakbekwaamheid” (mesleki yeterlilik) deniyor ve bölgeler ayrı yönetiyor. Ben Antwerpen’de, yani Flaman Bölgesi’nde yaşadığım için oradan örnek vereyim:
- İlk yeterlilik sınavla alınıyor (basiskwalificatie). Kurs zorunlu değil, kendi başına çalışabilirsin. C ehliyetiyle birlikte birleşik sınava da girebiliyorsun.
- Yenileme 35 saat: 7’şer saatlik beş modül. Her temadan en az bir modül seçmen ve en az bir modülde 3 saat direksiyon başında olman gerekiyor. 5 yıl içinde aynı modülü iki kez sayamazsın.
- ADR eğitimi de sayılıyor: Tehlikeli madde eğitimi 14 kredi puanı olarak Kod 95 eğitimine katılabiliyor. Bu konuyu ADR sürücü belgesi yazımda anlattım.
- Belçika ehliyetin yoksa: İşverenin merkezi Flaman Bölgesi’ndeyse ve Belçika ehliyetine geçme şartlarını karşılamıyorsan Flaman kurumu MOW’dan sürücü niteleme kartı (kwalificatiekaart) istiyorsun. Başvuru çevrim içi yapılıyor. Resmî sayfada ücret 25 euro yazıyor. Mevcut kartın bitmeden en az 8 hafta önce başvurman isteniyor.
Brüksel ve Valon bölgelerinde başvuru yeri farklı. Ücret ve süreç değişebileceği için güncel bilgiyi bölgenin resmî sayfasından kontrol et.
Türkiye’deki SRC belgesi Kod 95 yerine geçer mi?
Hayır, kendiliğinden geçmiyor. Türkiye’de mesleki yeterlilik SRC belgeleriyle gösteriliyor. Karayolu Taşımacılık Faaliyetleri Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği’ne göre türleri şunlar: SRC1 uluslararası yolcu, SRC2 yurt içi yolcu, SRC3 uluslararası eşya-kargo, SRC4 yurt içi eşya-kargo taşımacılığı. Tır şoförü için önemli olan SRC3. Tehlikeli madde için verilen ve sahada “SRC5” denen belge ise ADR belgesi.
AB direktifi, AB dışı ülke vatandaşı bir şoförün ilk yeterliliği nerede alacağını açıkça yazıyor: işvereninin kurulu olduğu ya da çalışma iznini veren üye ülkede. Direktifteki karşılıklı tanınma da yalnızca üye ülkelerin verdiği belgeler için. Bu yüzden SRC3’ün sana deneyim ve hazırlık kazandırır ama Kod 95’in yerine geçmez. Ne kadar eğitim ve sınav gerekeceğini işverenine ve o ülkenin yetkili kurumuna sor.
| Konu | Türkiye SRC3 | AB Kod 95 |
|---|---|---|
| Dayanak | Mesleki Yeterlilik Eğitimi Yönetmeliği | 2022/2561 sayılı AB Direktifi |
| Kapsam | Uluslararası eşya-kargo taşımacılığı | C1, C1E, C, CE (yük) ve D sınıfları (yolcu) |
| Geçerlilik | Yönetmeliğe göre süresiz (Bakanlık 5 yılda bir eğitim getirebilir) | 5 yıl |
| Yenileme | Şu an süreye bağlı bir yenileme yok | Her 5 yılda 35 saat periyodik eğitim |
| Nerede gösterilir? | Ayrı belge | Ehliyette “95” kodu ya da sürücü niteleme kartı |
| AB’de tanınma | Otomatik tanınmaz | Tüm üye ülkelerde tanınır |
Sürücü sertifikası (driver attestation) çalışma izni mi?
Hayır. Bu belge, AB dışından bir şoförü uluslararası yük taşımacılığında çalıştıran firmaya, kurulu olduğu ülke tarafından veriliyor. Çalışma ve oturum izninin yerine geçmiyor. Kod 95 bu belgenin açıklamalar bölümüne işlenebiliyor. Bu durumda şoför mesleki yeterliliğini ehliyetiyle değil bu sertifikayla gösteriyor. Hangi belgenin hangi sırayla alındığını Türkiye’den Avrupa’ya tır şoförü olarak gitmek yazımda adım adım anlattım.
Sık yapılan hatalar
- Kodun bitiş tarihini takip etmemek. Süresi geçen Kod 95 ile ticari sürüş yapılamaz.
- Son yıla kalıp beş modülü birkaç haftaya sıkıştırmaya çalışmak. Kurs yerleri dolabiliyor; eğitimi beş yıla yay.
- Kurs dilini sormamak. Her ülkede Türkçe ya da İngilizce seçenek olmayabilir.
- “Türkiye’de SRC3’üm var, yeter” diye düşünüp yerleşeceğin ülkenin kurallarını kontrol etmemek.
- Ajans vaatlerine güvenip resmî kaynaktan doğrulama yapmamak.
Önemli not
Bu yazı sahada edindiğim bilgilerin genel bir özetidir; resmi danışmanlık değildir. Kurallar sık değişebiliyor. Karar vermeden önce ilgili ülkenin ulaştırma ve ehliyet otoritelerinin güncel bilgilerini kontrol et. Avrupa’ya geliş planı için birebir konuşmak istersen danışmanlık sayfasına göz atabilirsin.
Kaynaklar
- EUR-Lex: 2022/2561 sayılı Direktif (sürücülerin ilk yeterliliği ve periyodik eğitimi)
- Vlaanderen.be: Vakbekwaamheid voor rijbewijs C en D
- be.brussels: Code 95 – vakbekwaamheid
Son kontrol: Ekim 2026.
